İlk səhifə
Rayonumuz
Turizm
Ağstafalılar
Abidələrimiz
  Keşikçidağ qoruğu
Dağlıq Qarabağ münaqişəsi
Xocalı faciəsi
Qəhrəmanlarımız
Aktual mövzular
İnsan hüquq və azadlıqları
Dost kitabxanalar

RAYONUMUZ

Azərbaycanın tarixi baxımdan ən maraqlı və qədim bölgələrindən biri də Ağstafa rayonudur. Ağstafa rayonu 1939-cu il yanvarın 24-də müstəqil rayon kimi yaradılmış, 1959-cu il dekabrın 4-də ləğv edilərək Qazax rayonuna birləşdirilmişdir. İkinci dəfə isə 1990-cı il aprelin 14-də Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə vaxtilə tərkibində birləşdiyi Qazax rayonundan ayrılaraq inzibati rayon kimi yenidən təşkil olunmuşdur. Rayonun inzibati mərkəzi Ağstafa şəhəridir.
Ağstafa rayonu respublikanın şimal-qərb hissəsində, Kiçik Qafqazla Qabırrı yaylası arasında, Gəncə-Qazax maili düzənliyində və Ceyrançöl öndağlığında yerləşir. Qazax və Tovuz rayonları, qərbdən isə Ermənistan və Gürcüstan Respublikaları ilə həmsərhəddir. Sahəsi 1503,7 km.2, əhalisi 78983 nəfərdir. Rayonun 36 kəndi var. Bunlardan ən böyükləri Dağ Kəsəmən, Köçəsgər, Muğanlı və Aşağı Kəsəmən kəndləridir.
Səthi əsasən düzənlikdir ( Gəncə,Qazax və Qarayazı düzləri ), cənub –qərb və şimal-şərq hissələri alçaq dağlıdır. Rayonda üzlük bəzək daşı, bentonit gili, çınqıl, qum, sement xammalı ( vulkan külü ) və s. kimi faydalı qazıntılar mövcuddur. Rayon ərazisindən Kür çayı keçir. Ağstafa və Həsənsu çaylarının aşağı axınları Ağstafa rayonu ərazisindədir. Kür çayı sahilində Tuqay meşələri vardır. Qarayazı Dövlət Qoruğu da Ağstafa rayonu ərazisindədəir.
Tarixçilərimizin və dilçilərimizin mülahizələrinə görə Ağstafa raonunun adı Kürün sağ qolu olan Ağstafa çayının adından götürülüb. Bu ada ilk dəfə XIV əsr tarixçisi və coğrafiyaşünası Həmdulla Qəzvinin «Nüzhət əl-qulub » əsərində rast gəlinir. İsgəndər bəy Münşi isə bu sözü Axtasabad kimi qeyd edir. O yazır ki, Şəmsəddilli, Qazax və s. tayfaların əmirləri Tiflis, Zəyəm, Axtasabad ( Ağstafa ) və Laridə yaşayır. Bəzi ümumiləşdirilmiş əsərlərdə Ağstafanın 1881-ci ildə Bakı- Tiflis dəmir yolu çəkilişindən sonra poçt dayanacağı və karvansara əsasında yarandığı göstərilsə də, bu o qədər inandırıcı deyil. Çünki ərazidə tapılmış arxeoloji abidələr də ta qədimdən burada yaşayış məntəqəsinin olduğunu sübut edir. Eyni zamanda Mirzə Yusif Qarabağinin « Tarixi – Safi », və A. Bakıxanovun «Gülüstani – İrəm» əsərlərində XIX əsrə aid hadisələrlə bağlı Ağstafanın adı yaşayış məntəqəsi kimi çəkilir. 1728-ci ildə tərtib olunmuş «Tiflis əyalətinin müfəssəl dəftəri»ndə Qazax sancağına aid olan dörd nahiyədən birinin adı Ağstafadır. Ağstafa XIX əsrin sonundan dəmir yolunun çəkilməsilə bağlı inkişaf edərək böyük yaşayış məntəqəsinə çevrilmişdir.
Xalq arasında Ağstafa adı «oğuz tayfası», «oğuz təpəsi» kimi mənalandırılır. Lakin bu o qədər də inandırıcı deyil. Əsl həqiqəti gələcək tədqiqatçılar üzə çıxaracaq.
Ağstafa rayonu ərazisində Neolit – Tunc, Tunc – İlk Dəmir dövrlərinə aid tarixi- arxeoloji abidələr mövcuddur. «Çobandaşı», «Qarğalar təpəsi», «Töyrətəpə», « Şomutəpə» və s. kimi qədim yaşayış məskənləri və Keşikçidağ mağaralar silsiləsi, İsrafil Ağanın evi, Dağ Kəsəmən kəndindəki məscid və s. belə abidələrdəndir. Bunlardan «Çobandaşı» və «Töyrətəpə» qədim yaşayış məskənləri olmaqla dünya əhəmiyyətli abidələr silisiləsinə aid edilmişdir.
Alimlərin araşdırmalarına görə Azərbaycan tarixinin əksər dövrlərində İrandan, Gürcüstandan və digər bölgələrdən ticarət karvanları bu yerlərdən keçərmiş. Xalq bu ticarət yolunu «Dəvə yolu» adlandırarmış. Bu yol indi də mövcuddur. Ümummilli lider Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasətinin nəticəsi olan və gerçəkləşən TRASEKA layihəsi əsasında bərpa edilən , Azərbaycanı dünya ilə birləşdirəcək, onun şöhrətini daha da ucaldacaq bu yol tarixi « İpək yolu » adlanır. Respublikanın paytaxtını Gürcüstan və Türkiyə Respublikaları ilə birləşdirən şose yolu və 127 ildən bəri Ağstafanın iqtisadi və mədəni tərəqqisində mühüm rol oynayan Zaqafqaziya dəmir yolu da rayonun ərazisindən keçir. Lakin rayonun nəqliyyat sahəsində strateji əhəmiyyəti bununla bitmir. Bakı - Qazax – Tbilisi qaz kəməri, Bakı – Tbilisi - Ceyhan Əsas İxrac Boru Kəməri və Bakı – Tbilisi – Ərzurum qaz ixrac boru kəməri də Ağstafa rayonunun ərazisindən keçir.
Ağstafa rayonunun iqtisadiyyatını əsasən kənd təsərrüfatı , həmçinin təbii xammal mənbəyi sayılan vulkan külü, üzlük daşı,betonit gili, qumm-çınqıl istehsalı təşkil edir.
Bu gün Ağstafa rayonunda 39 orta ümümtəhsil məktəbi, lisey, musiqi məktəbi, 2 muzey, 38 klub, Dövlət Rəsm qalereyası, 49 kitabxana, 3 şəhər və 10 kənd xəstəxanası fəaliyyət göstərir. 2008-ci ildən etibarən Heydər Əliyev Muzey –Mərkəzi yaradılaraq istifadəyə verilmişdir.